Mechanizm oparzenia chemicznego.

Spośród milionów zarejestrowanych obecnie związków chemicznych, jedynie związki oznaczone jako żrące (corrosive) bądź drażniące (irritant) w wyniku kontaktu z tkankami powodują oparzenia chemiczne. Czynniki żrące i wysoce reaktywne (np. kwas solny, siarkowy czy też zasady np. soda kaustyczna, amoniak) powodują nieodwracalne reakcje. Produkty drażniące takie jak rozpuszczalniki i oleje, z natury mniej reaktywne, powodują reakcje odwracalne. Istnieją także inne typy agresywnych środków. Posiadają one podwójne oznaczenia np. żrący/toksyczny. Mechanizm działania takich związków jest bardziej złożony. W pierwszej fazie, jako środki żrące doprowadzają do oparzenia chemicznego na powierzchni tkanki. Następnie poprzez uszkodzoną tkankę dostają się do wnętrza organizmu, w którym rozprzestrzeniają się za pośrednictwem krwioobiegu, działając na niego toksycznie. Czasami potrafią doprowadzić do śmierci (np. kwas fluorowodorowy).

Do oparzenia chemicznego dochodzi w wyniku reakcji chemicznej pomiędzy tkanką (a więc aminokwasami, proteinami, solami mineralnymi, lipidami) i substancją chemiczną. Badania dowiodły, że mamy do czynienia z sześcioma typami czynników chemicznych mogących powodować oparzenia, są to kwasy, zasady, utleniacze, reduktory, środki chelatujące oraz rozpuszczalniki. Jeśli chcemy zapobiec powstaniu oparzenia chemicznego, należy natychmiast zatrzymać reakcje związane z powyższymi czynnikami. Jeżeli środek chemiczny będzie miał kontakt tylko z powierzchnią tkanki (naskórek w przypadku skóry, bądź epitelium w przypadku oczu) mamy do czynienia z reakcja odwracalną. Jeżeli agresor dotrze do wnętrza tkanki, następujące reakcje są często nieodwracalne i dochodzi do powstania oparzenia chemicznego. Prognoza co do następstw oparzenia zależy w głównej mierze od szybkości penetracji, która zależy od właściwości i stężenia środka chemicznego, oraz od temperatury i czasu kontaktu z tkanką. W przypadku wypadku w miejscu pracy, jedynym czynnikiem, na który możemy mieć wpływ jest czas kontaktu substancji chemicznej ze tkanką.

Oparzenia spowodowane kwasem fluorowodorowym (HF)

Kwas fluorowodorowy działa na dwa sposoby poprzez:
1 - jony wodorowe odpowiedzialne za właściwości żrące, atakują tkanki na powierzchni (nabłonka rogówki lub epidermy), ułatwiają wnikanie do wnętrza ciała jonów fluorkowych.
2 - jony fluorkowe odpowiedzialne za właściwości toksyczne, przedostają się głębiej niż jony wodorowe, chelatują wapń i przez to zaburzają równowagę jonów w organizmie, prowadzą do zaburzeń na poziomie komórkowymi tkankowym, ich następstwem może być nawet zatrzymanie akcji serca. Zaburzenia równowagi szybko rozprzestrzeniają się powodując odwapnienie. Szybkość tego zjawiska, od kilku minut do kilku godzin, nie pozostawia organizmowi czasu do zmobilizowania dużych zasobów wapnia. Odwapnienie spowodowane chelatacją jonów fluorkowych jest bardzo trudno odwracalne i może doprowadzić do śmierci w przypadku obrażeń niezbyt rozległych ale o dużym stężeniu, nawet w przypadku oparzenia około 2% całkowitej powierzchni ciała.

Oparzeniom kwasem fluorowodorowym towarzyszy dotkliwy ból spowodowany utratą wapnia (wiązanego przez jony fluorkowe) co wywołuje uwolnienie jonów potasu - powodujących silną stymulacje nerwową.

Oparzenia kwasem fluorowodorowym mogą być natychmiastowe lub opóźnione, zależą od stopnia stężenia HF. Jest to bardzo niebezpieczne, gdyż w przypadku rozcieńczonych roztworów poszkodowana osoba może zauważyć objawy oparzenia chemicznego i zatrucia organizmu w kilka godzin po wypadku, np. w domu po powrocie z pracy, gdzie nie ma należytej opieki medycznej.

Narodowy Instytut Zdrowia Stanów Zjednoczonych sklasyfikował oparzenia kwasem fluorowodorowym w zależności koncentracji kwasu: